Wat is dementie?

Dementie is een ernstige hersenaandoening waarbij geleidelijk het geheugen wordt aangetast. De meest voorkomende en bekende vorm is de ziekte van Alzheimer (70 procent). De eerste symptomen zijn die van vergeetachtigheid, maar op een bepaald moment krijgen mensen moeite zich goed uit te drukken, vergeten bepaalde handelingen en kunnen objecten of mensen uit hun directe omgeving niet meer herkennen. Ze kunnen niet meer organiseren, plannen maken, doelgericht handelen en logisch denken.

In een verder gevorderd stadium van de ziekte raken mensen vaak verward. Ze zijn angstig en kunnen agressief - in woord maar soms ook in gedrag - naar hun omgeving toe reageren. Hun dag- en nachtritme raakt verstoord en ze zijn vaak erg onrustig. Ze raken letterlijk het contact met de werkelijkheid kwijt.

Gevoelens van onmacht
Het verloop van de ziekte is – zeker in het begin – heel pijnlijk. Voor de cliënt, omdat hij of zij zich in het begin nog heel bewust is van wat er gebeurt. Hij merkt dat hij langzaam de grip verliest op de werkelijkheid. De omgeving – partner, kinderen, vrienden – raakt langzaam de persoon kwijt die ze kenden. Dit levert gevoelens op van onmacht, boosheid en verdriet.

Gedurende het ziekteproces neemt het aantal klachten in ernst en aantal toe. Uiteindelijk zullen mensen aan de gevolgen van de ziekte overlijden. Het verloop van de ziekte - van de eerste symptomen tot het overlijden - duurt gemiddeld acht jaar. Genezing is tot op dit moment nog niet mogelijk. De farmaceutische industrie werkt hard aan mogelijke medicijnen, zoals een ‘geheugenpil’, maar zicht op een snelle oplossing voor dementie is er niet.

Belevingsgerichte zorg
Er zijn wel medicijnen die het verloop van de ziekte iets kunnen vertragen of die enkele symptomen kunnen bestrijden, maar genezen kunnen ze niet. Daarom is het van groot belang dat deze groep cliënten, die de komende jaren als gevolg van de vergrijzing snel toeneemt, heel goed wordt verzorgd en begeleid.

Instellingen investeren veel in de zorg voor mensen met dementie. Hofjes, kleinschalig woning en belevingsgerichte zorg zijn er allemaal op gericht het leven van mensen met dementie en hun verwanten aangenamer te maken en de ziekte te vertragen.

Dementia Care Mapping, is hierop een belangrijke aanvulling. Deze observatietechniek maakt het heel goed mogelijk om die elementen in de zorg naar boven te halen waarop cliënten positief of juist negatief reageren. Deze kennis maakt het mogelijk om meer goede zorg en begeleiding op maat te geven en mensen met dementie nog uit te dagen om die dingen te doen waar ze goed in zijn, zoals meehelpen met koken, opruimen of boodschappen doen.

Cijfers over dementie
Dementie is vooral een ouderdomsziekte, maar komt ook bij mensen jonger dan 65 jaar voor. Van de ongeveer 270.000 mensen die nu in 2008 aan een vorm van dementie lijden, zijn er 12.000 jonger dan 65 jaar. De kans dat iemand in zijn leven dementie krijgt is 20 procent. Naarmate mensen ouder worden neemt de kans op dementie snel toe:
- Ruim 10 procent van de mensen boven de 65 jaar heeft dementie
- Ruim 20 procent van de mensen boven de 80 jaar heeft dementie
- Ruim 40 procent van de mensen boven de 90 jaar heeft dementie

Als gevolg van de snelle vergrijzing zal het aantal mensen met dementie naar verwachting tot meer dan een half miljoen patiënten stijgen in 2050. Tot 2030 neemt het aantal mensen met dementie in Nederland toe met 68 procent.

Kosten
De kosten voor dementie zijn hoog en bedroegen in 2003 al € 3,1 miljard. Die kosten zullen toenemen, omdat de zorg voor mensen met dementie erg arbeidsintensief is, vooral aan het einde van de ziekte. Ongeveer drie kwart van de kosten wordt gemaakt in het verpleeghuis, terwijl daar maar een klein percentage van de patiënten verblijft. Ongeveer 70 procent van de mensen met dementie woont nog thuis en wordt verzorgd door hun naast familie of hun omgeving, de zogenoemde mantelzorgers.

Het is de vraag of dit in de toekomst is vol te houden, omdat steeds meer mantelzorgers overbelast raken en er steeds meer mensen met dementie alleen wonen en niet direct kunnen terugvallen op een partner of kinderen. Tegelijk wordt het ook moeilijk om in de toekomst deze patiënten van de beste professionele zorg te verzekeren, omdat de beroepsbevolking snel afneemt en dus ook het aantal werkers in de zorg.

(Bron cijfers en feiten: Alzheimer Nederland)